معناى سخن امام ( ع ) چنين است كسى كه از او چيزى طلب مىشود از بندگى طلب كننده رها و آزاد است . و دوباره به سراغش نمىرود تا وقتى كه به بر آوردن آن خواسته وعده ندهد و ملتزم نشود كه به وعده اش وفا كند ، و هر گاه به دو وعده دهد و ملتزم به وفاى وعده شود خويشتن را به بردگى و بندگى در افكنده است ، پس هر گاه به آنچه وعده داده وفا كند از آن حالت بردگى بيرون مىشود و آزاديش بر مىگردد و گرنه در همان بردگى باقى مىماند پس سزاوارتر به شأن و مقام مدّعى حريّت آن است كه اگر مىتواند حاجت حاجتمند را بر آورد و اگر نمىتواند وعدهء بر آوردن آن را به دو ندهد بلكه با گفتارى زيبا او را ردّ كند ، خداوند متعال فرمايد : گفتارى نيك و آمرزش گناهى بهتر از تصدّقى است كه در پى آن آزارى باشد ( 1 ) . 44 - اكبر الاعداء اخفاهم مكيدة . امير مؤمنان ( ع ) فرمود : بزرگترين دشمنان آن كس است كه مكرش پوشيده تر باشد . شارح گويد : اكبر افعل تفضيل از كبر به كسر ( كاف ) است و در حقيقت چيزى كه بر او برترى واقع شده در اين جا حذف گرديد . تقدير عبارت چنين است : اكبر كبار الاعداء ، چون لازم است آن كه برتر است و آن كه بر او برترى واقع شده هر دو در اصل معنى مشترك باشند چنان كه در گفتار امام عليه السلام گفته شده : بدترين مردم نزد خدا از نظر مقام كسى است كه مردم از ترس دشنام دادنش احترامش كنند ، و تقدير عبارت چنين است : انّ شرّ شرار النّاس ، مكيدهء ، مصدر از كاد يكيد كيدا و مكيدة به معناى مكر است . معناى كلمه آن است كه - هر كس با تو همنشينى كند ( 2 ) با اظهار دوستى و صداقت و با تو خندان و نرم سخن گويد با آن كه در پنهان در دشمنى تو مىكوشد بايد بدانى كه دشمنى او كامل و استوار و پايدارتر مىباشد ، پس سخت از او بپرهيز زيرا گفتارش حيله و نيرنگ و كارش فريب و تدليس است ، و هدفش عيب گرفتن و آلوده ساختن ( تو ) است ، و دزد درونى بيمارى چيره شونده است . شاعر گويد : نفس من مرا به آنچه به ضرر من است فرا مىخواند دردها و بيماريهاى مرا زياد مىكند .

--> ( 1 ) بقره ( 2 ) اول آيه 263 ( 2 ) در حاشيه است : « و گفته مىشود : صديقك من صدقك ( با تخفيف ) لا من صدقك ( با تشديد ) يعنى دوست تو كسى است كه به تو راست گويد نه آن كسى كه تو را تصديق كند » .